第一部分 词法
1.5动词
Verbs
在 0.5 词序 一节我们已经看到,动词是瑞典语句子的骨架:定式动词站在第二位,其他成分都围绕着它排列。本节来看动词本身的形态。
先说好消息:瑞典语的动词不随人称变化。英语至少还要区分 I go 和 she goes,瑞典语连这一点也省掉了。再说坏消息:瑞典语的动词分成几个「组」,过去时和 supinum 的构成方式因组而异,其中有一组还需要死记硬背。不过你很快会发现,这些规则和英语的 -ed 以及 drink – drank – drunk 是同一个家族的亲戚。
没有人称变化
我们拿 tala(说)来对比一下:
| 瑞典语 | 英语 | 中文 | |
|---|---|---|---|
| 我 | jag talar | I speak | 我说 |
| 你 | du talar | you speak | 你说 |
| 他、她 | han/hon talar | he/she speaks | 他/她说 |
| 我们 | vi talar | we speak | 我们说 |
| 你们 | ni talar | you speak | 你们说 |
| 他们 | de talar | they speak | 他们说 |
一列从头到尾完全相同。最不规则的 vara(是)也一样:jag är,du är,hon är,vi är,de är。英语的 am / are / is 三个形式,到瑞典语里只剩下一个 är。
在这一点上,瑞典语和中文站在了一边:动词只关心「什么时候」,不关心「谁」。直到二十世纪上半叶,书面瑞典语还保留着复数形式,比如 vi äro(我们是)、de voro(他们曾是),今天你只会在老书里见到它们。
五个形式
一个瑞典语动词通常需要记住下面这几个形式:
| 形式 | 第 1 组 | 第 4 组 | 用途 |
|---|---|---|---|
| 不定式 | tala | skriva | 词典里的形式,用在 att 和情态动词之后 |
| 现在时 | talar | skriver | 现在、习惯、计划中的将来 |
| 过去时 | talade | skrev | 过去发生的事 |
| supinum | talat | skrivit | 只跟在 har / hade 后面,构成完成时 |
| 命令式 | tala! | skriv! | 命令、请求 |
前四个是本教程约定的「四个基本形式」,命令式可以从它们推出来。
例子Jag skriver ett brev. I'm writing a letter. 我在写一封信。(现在时)
I går skrev jag ett brev. Yesterday I wrote a letter. 我昨天写了一封信。(过去时)
Jag har skrivit ett brev. I have written a letter. 我写了一封信(已经写好了)。(supinum)
Skriv ett brev! Write a letter! 写封信吧!(命令式)
这里唯一陌生的是 supinum(又译「目的分词」)。英语的 written 身兼两职:既用在 I have written 里构成完成时,又用在 a written letter 里作形容词。瑞典语把这两个角色拆开了:
- 构成完成时的形式叫 supinum,它永远不变:har skrivit,har talat;
- 作形容词用的形式叫过去分词,它要像形容词一样随名词变化:en skriven text,ett skrivet brev。
过去分词留到 2.4 被动语态 再讲。本节只需要记住:har 后面跟的是 supinum。
四组动词
根据过去时和 supinum 的构成方式,瑞典语的动词分为四组(第 2 组又分为 2a 和 2b):
| 组 | 不定式 | 现在时 | 过去时 | supinum | 特征 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | tala | talar | talade | talat | -ar, -ade, -at |
| 2a | stänga | stänger | stängde | stängt | -er, -de, -t |
| 2b | köpa | köper | köpte | köpt | -er, -te, -t |
| 3 | bo | bor | bodde | bott | -r, -dde, -tt |
| 4 | skriva | skriver | skrev | skrivit | 元音变化,supinum 多为 -it |
前三组是规则动词,只要知道组别,所有形式都能推出来;第 4 组是强变化动词和不规则动词,需要逐个记忆。
第 1 组:-ar
第 1 组是最大的一组,不定式以 -a 结尾,现在时加 -r,过去时加 -de,supinum 加 -t:
- tala – talar – talade – talat(说)
- prata – pratar – pratade – pratat(聊天)
- jobba – jobbar – jobbade – jobbat(工作)
- öppna – öppnar – öppnade – öppnat(打开)
所有以 -era 结尾的外来动词都属于第 1 组:studera(学习)、reparera(修理)、diskutera(讨论)。新造的动词也几乎都进入第 1 组:googla(用谷歌搜索)、mejla(发邮件)、chatta(在线聊天)。用程序员的话说,第 1 组就是动词的默认分支。
第 2 组:-er
第 2 组的不定式也以 -a 结尾,但现在时是 -er。去掉不定式的 -a 就得到词干:stänga → stäng,köpa → köp。过去时和 supinum 在词干上加词尾,至于加 -de 还是 -te,取决于词干最后一个辅音:
- 第 2a 组:词干以浊辅音结尾,过去时加 -de,supinum 加 -t
- stänga – stänger – stängde – stängt(关)
- ringa – ringer – ringde – ringt(打电话)
- leva – lever – levde – levt(生活)
- 第 2b 组:词干以清辅音 k、p、s、t、x 结尾,过去时加 -te,supinum 加 -t
- köpa – köper – köpte – köpt(买)
- läsa – läser – läste – läst(读)
- tycka – tycker – tyckte – tyckt(认为)
- resa – reser – reste – rest(旅行)
为什么清辅音后面要把 d 换成 t?念一下 köpde 就明白了:p 是清音,紧跟着一个浊音 d 很别扭,嘴巴会自然地把它念成 t。英语其实也一样,只是拼写上看不出来:played、called 的 -ed 念 /d/,而 looked、kissed 的 -ed 念 /t/。瑞典语只是老老实实地把发音写了出来。
还有一个小规则:词干以 -r 结尾的第 2 组动词,现在时不再加 -er,直接用词干:
- höra – hör – hörde – hört(听)
- köra – kör – körde – kört(开车)
- lära – lär – lärde – lärt(教、学)
第 3 组:短动词
第 3 组是以 -a 以外的元音结尾的短动词,现在时加 -r,过去时加 -dde,supinum 加 -tt:
- bo – bor – bodde – bott(居住)
- tro – tror – trodde – trott(相信、认为)
- sy – syr – sydde – sytt(缝)
- må – mår – mådde – mått(感觉,身体状况)
这一组的成员不多,但都很常用。Hur mår du?(你好吗?)就是第一句会用到的瑞典语之一。
第 4 组:强变化和不规则动词
第 4 组的过去时不加词尾,而是改变词干元音,supinum 多以 -it 结尾。这和英语的 drink – drank – drunk 是同一回事。很多瑞典语强变化动词,它们的英语对应词也是强变化动词,连元音的变法都很像:
| 瑞典语 | 英语 | 中文 |
|---|---|---|
| dricka – dricker – drack – druckit | drink – drank – drunk | 喝 |
| springa – springer – sprang – sprungit | spring – sprang – sprung | 跑 |
| sjunga – sjunger – sjöng – sjungit | sing – sang – sung | 唱 |
| vinna – vinner – vann – vunnit | win – won – won | 赢 |
元音的变化大致有几种常见的模式,按模式分组记忆会轻松很多:
- i – e – i:skriva – skriver – skrev – skrivit(写),stiga – stiger – steg – stigit(迈步、上升)
- i – a – u:dricka – dricker – drack – druckit(喝),vinna – vinner – vann – vunnit(赢)
- y / ju – ö – u:flyga – flyger – flög – flugit(飞),bjuda – bjuder – bjöd – bjudit(邀请)
- 其他:komma – kommer – kom – kommit(来),äta – äter – åt – ätit(吃),sitta – sitter – satt – suttit(坐)
另外还有一批最常用的动词,变化毫无规律可言。好在它们实在太常用,用不了几天就会记住:
| 不定式 | 现在时 | 过去时 | supinum | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| vara | är | var | varit | 是 |
| ha | har | hade | haft | 有 |
| göra | gör | gjorde | gjort | 做 |
| säga | säger | sa / sade | sagt | 说 |
| veta | vet | visste | vetat | 知道 |
| få | får | fick | fått | 得到、可以 |
| ge | ger | gav | gett / givit | 给 |
| ta | tar | tog | tagit | 拿 |
| bli | blir | blev | blivit | 变成 |
| gå | går | gick | gått | 走 |
| se | ser | såg | sett | 看见 |
sa 和 sade、gett 和 givit 都是正确的写法,前者更口语化,日常书写中也最常见。完整的第 4 组动词表见 3.1 不规则动词表。
怎么判断一个动词属于哪组?
现在时能提供一些线索,但不是决定性的:
- 现在时以 -ar 结尾:几乎都是第 1 组。例外是少数第 4 组的短动词,比如 ta – tar,dra – drar(拉)。
- 现在时以 -er 结尾:第 2 组或第 4 组。
- 不定式以 -a 以外的元音结尾、现在时直接加 -r:第 3 组或第 4 组(bo – bor 是第 3 组,gå – går 是第 4 组)。
真正决定组别的是过去时:-ade 是第 1 组,-de 是第 2a 组,-te 是第 2b 组,-dde 是第 3 组,元音变化是第 4 组。所以瑞典语词典在列动词时,总会给出它的过去时和 supinum(或者直接标上组别)。
实用的策略是:把第 4 组当成一张需要背的例外表,其余的动词全部按规则处理。规则部分写成伪代码就是:
VOICELESS = set("kpstx")
def regular_forms(infinitive, group):
if group == "1": # tala
return infinitive + "r", infinitive + "de", infinitive + "t"
if group == "3": # bo
return infinitive + "r", infinitive + "dde", infinitive + "tt"
stem = infinitive[:-1] # stänga → stäng
present = stem if stem.endswith("r") else stem + "er" # hör / stänger
if stem[-1] in VOICELESS: # 2b: köp
return present, stem + "te", stem + "t" # köpte, köpt
return present, stem + "de", stem + "t" # 2a: stängde, stängt
# 第 4 组不在这里:查 3.1 不规则动词表
第 2 组的拼写细节
第 2 组的词尾直接接在词干上,有时会碰到辅音「撞车」,拼写上需要稍作调整:
| 情况 | 例子 | 说明 |
|---|---|---|
| 词干以 -mm、-nn 结尾 | glömma – glömmer – glömde – glömt(忘记) | m 和 n 在 d、t 前不双写 |
| känna – känner – kände – känt(感觉、认识) | ||
| 词干以「辅音 + d」结尾 | använda – använder – använde – använt(使用) | 不再多加一个 d;d 遇到 t 直接变成 t |
| 词干以「元音 + t」结尾 | möta – möter – mötte – mött(遇见) | t + te 写作 tte,t + t 写作 tt |
| 词干以「长元音 + d」结尾 | betyda – betyder – betydde – betytt(意味着) | 过去时写作 dde,supinum 写作 tt |
命令式
命令式的构成只需要看组别:
- 第 1 组和第 3 组:命令式 = 不定式
- Tala långsamt! Speak slowly! 说慢一点!
- Tro mig! Believe me! 相信我!
- 第 2 组和第 4 组:命令式 = 词干(不定式去掉 -a)
- Stäng dörren! Close the door! 关门!
- Köp mjölk! Buy milk! 买牛奶!
- Skriv ditt namn! Write your name! 写上你的名字!
- Kom hit! Come here! 过来!
注意最后一个:komma 的词干本来是 komm,但词尾的 m 通常不双写(见 0.2 发音),所以命令式写作 kom。至于命令式怎样说得更礼貌,见 2.1 现在时与命令式。
ha、vara、bli
这三个动词既能单独使用,又能作助动词,是第 4 组里最重要的成员。
- ha – har – hade – haft:有。同时也是构成完成时的助动词,后面跟 supinum。瑞典语里所有动词的完成时都用 har,没有例外。
- Jag har en katt. I have a cat. 我有一只猫。
- Jag har sett filmen. I have seen the film. 我看过这部电影。
- vara – är – var – varit:是。命令式为 var。
- Hon är lärare. She is a teacher. 她是老师。
- Var tyst! Be quiet! 安静!
- bli – blir – blev – blivit:变成、成为。英语里有时用 become,有时用 get 或 be,瑞典语一律用 bli。它也用来构成被动语态,见 2.4 被动语态。
- Det blir kallt i kväll. It's going to get cold tonight. 今晚会变冷。
- Hon blev läkare. She became a doctor. 她成了医生。
情态动词
情态动词表达能力、意愿、许可、义务等,后面直接跟不带 att 的不定式。这和英语的 can swim、must go 一样,也和中文的「会游泳」「必须走」一样:
| 不定式 | 现在时 | 过去时 | supinum | 含义 |
|---|---|---|---|---|
| kunna | kan | kunde | kunnat | 能、会(can) |
| vilja | vill | ville | velat | 想要(want) |
| (skola) | ska / skall | skulle | (skolat) | 将要、应该(shall, will) |
| — | måste | måste | måst | 必须(must) |
| få | får | fick | fått | 可以、被允许(may);得到(get) |
| böra | bör | borde | bort | 应该(ought to, should) |
几点说明:
- kan、vill、ska、måste 的现在时没有 -r,这是情态动词特有的不规则现在时。
- ska 是日常形式,skall 是比较正式的书面形式。不定式 skola 和 supinum skolat 现代语言里几乎用不到,所以加了括号。
- måste 在标准瑞典语里没有不定式,过去时和现在时同形。需要不定式时改用 vara tvungen att(不得不)。
例子Jag kan simma. I can swim. 我会游泳。
Vill du ha kaffe? Would you like some coffee? 你想喝咖啡吗?
Du måste komma i morgon. You must come tomorrow. 你明天必须来。
Får jag komma in? May I come in? 我可以进来吗?
Du bör sova mer. You should sleep more. 你应该多睡点。
情态动词也可以单独使用,后面不跟动词。最常见的是 kan 表示「会(某种语言、某项技能)」,和中文的用法如出一辙:
ska 和 skulle 还用来表达将来和假设,见 2.3 将来与假设。
除了这六个,还有几个动词也直接跟不带 att 的不定式:
- brukar(通常、习惯于):Jag brukar dricka te på morgonen. I usually drink tea in the morning. 我早上通常喝茶。英语没有对应的动词,只能用副词 usually 来翻译。
- behöver(需要):Du behöver inte komma. You don't need to come. 你不用来。
- tänker(打算):Jag tänker resa till Japan. I'm planning to travel to Japan. 我打算去日本旅行。
att + 不定式
除了上面这些动词,其他场合的不定式都要带上不定式标记 att(读作 [ɔ]),相当于英语的 to:
- 在形容词和 det är … 之后
- Det är roligt att läsa. It's fun to read. 读书很有意思。
- Det är svårt att förstå. It's hard to understand. 很难理解。
- 在大多数实义动词之后
- Hon lovade att komma. She promised to come. 她答应会来。
- Glöm inte att ringa! Don't forget to call! 别忘了打电话!
- 在 börja(开始)、sluta(停止)、försöka(尝试)之后,att 可有可无
- Jag har börjat (att) läsa. I've started reading. 我开始读了。
还有一个和英语不同的地方:英语在介词后面用 -ing(afraid of flying),瑞典语没有 -ing 形式,用的是「介词 + att + 不定式」:Jag är rädd för att flyga(我怕坐飞机)。见 1.7 介词。
现在分词
现在分词以 -ande 结尾(不定式以 -a 结尾的动词)或 -ende 结尾(不定式以其他元音结尾的动词):
- tala → talande,skriva → skrivande
- bo → boende,gå → gående,le(微笑)→ leende
它主要用作形容词或名词,而且不随名词变化,en / ett / 复数都是同一个形式:
- en spännande film / ett spännande liv / spännande böcker(一部精彩的电影 / 精彩的人生 / 精彩的书)
- ett leende barn(一个微笑的孩子)
- en studerande(一个学生)
和英语不同,瑞典语的现在分词不能用来构成进行时。英语的 I am reading 在瑞典语里就是 jag läser,见 2.1 现在时与命令式。
其他类型的动词
还有几类动词有自己的特点,分散在后面的章节里:
- 反身动词,如 sätta sig(坐下)、känna sig(感觉),见 1.4 代词;
- s 动词,如 hoppas(希望)、finnas(存在),形式上像被动,意思却是主动,见 2.4a s 动词;
- 各个时态的具体用法,见第二部分 2.1 到 2.3。
支线:1.5a 小品词动词 介绍 tycka om(喜欢)、komma ihåg(记得)这类「动词 + 重读小品词」的组合,它们相当于英语的短语动词,建议读完本节后阅读。
总结
本节介绍了瑞典语动词的形态:
- 动词不随人称变化,所有人称共用一个形式;
- 每个动词有四个基本形式:不定式、现在时、过去时、supinum,外加命令式;supinum 只跟在 har / hade 后面;
- 动词分为四组:第 1 组 -ade,第 2a 组 -de,第 2b 组 -te,第 3 组 -dde,第 4 组改变元音;前三组按规则推导,第 4 组需要记忆;
- 命令式:第 1、3 组用不定式,第 2、4 组用词干;
- 情态动词 kan、vill、ska、måste、får、bör 以及 brukar、behöver、tänker 后面跟不带 att 的不定式,其他场合用 att + 不定式;
- 现在分词以 -ande / -ende 结尾,用作形容词或名词,不构成进行时。
练习
- 写出下列动词的四个基本形式:prata(第 1 组,聊天)、stänga(第 2a 组,关)、läsa(第 2b 组,读)、tro(第 3 组,相信)。
- 已知 köra(开车)的过去时是 körde,它属于哪一组?现在时是什么?
- 写出下列动词的命令式:öppna(打开)、ringa(打电话)、läsa(读)、skriva(写)、bo(住)。
- 改错:Jag vill att dricka kaffe.(我想喝咖啡。)
- 翻译成瑞典语:「她写了一本书。」(写 = skriva,书 = en bok,用完成时)
- 翻译成瑞典语:「我通常早上读报纸。」(通常 = brukar,读 = läsa,报纸 = en tidning,早上 = på morgonen)
答案
- prata – pratar – pratade – pratat;stänga – stänger – stängde – stängt;läsa – läser – läste – läst;tro – tror – trodde – trott。
- 过去时以 -de 结尾,属于第 2a 组。词干 kör 以 -r 结尾,所以现在时就是 kör。
- Öppna! Ring! Läs! Skriv! Bo!
- 情态动词后面不加 att:Jag vill dricka kaffe.
- Hon har skrivit en bok.
- Jag brukar läsa tidningen på morgonen.(报纸通常用定指形式 tidningen,指每天看的那份报纸。)