瑞典语零基础教程 第一部分 词法

第一部分 词法

1.5动词

Verbs

在 0.5 词序 一节我们已经看到,动词是瑞典语句子的骨架:定式动词站在第二位,其他成分都围绕着它排列。本节来看动词本身的形态。

先说好消息:瑞典语的动词不随人称变化。英语至少还要区分 I go 和 she goes,瑞典语连这一点也省掉了。再说坏消息:瑞典语的动词分成几个「组」,过去时和 supinum 的构成方式因组而异,其中有一组还需要死记硬背。不过你很快会发现,这些规则和英语的 -ed 以及 drink – drank – drunk 是同一个家族的亲戚。

没有人称变化

我们拿 tala(说)来对比一下:

瑞典语 英语 中文
我 jag talar⁠ I speak 我说
你 du talar⁠ you speak 你说
他、她 han/hon talar⁠ he/she speaks 他/她说
我们 vi talar⁠ we speak 我们说
你们 ni talar⁠ you speak 你们说
他们 de talar⁠ they speak 他们说

一列从头到尾完全相同。最不规则的 vara(是)也一样:jag är,du är,hon är,vi är,de är。英语的 am / are / is 三个形式,到瑞典语里只剩下一个 är。

在这一点上,瑞典语和中文站在了一边:动词只关心「什么时候」,不关心「谁」。直到二十世纪上半叶,书面瑞典语还保留着复数形式,比如 vi äro(我们是)、de voro(他们曾是),今天你只会在老书里见到它们。

五个形式

一个瑞典语动词通常需要记住下面这几个形式:

形式 第 1 组 第 4 组 用途
不定式 tala⁠ skriva⁠ 词典里的形式,用在 att 和情态动词之后
现在时 talar⁠ skriver⁠ 现在、习惯、计划中的将来
过去时 talade⁠ skrev⁠ 过去发生的事
supinum talat⁠ skrivit⁠ 只跟在 har / hade 后面,构成完成时
命令式 tala!⁠ skriv!⁠ 命令、请求

前四个是本教程约定的「四个基本形式」,命令式可以从它们推出来。

例子Jag skriver ett brev.⁠ I'm writing a letter. 我在写一封信。(现在时)

I går skrev jag ett brev.⁠ Yesterday I wrote a letter. 我昨天写了一封信。(过去时)

Jag har skrivit ett brev.⁠ I have written a letter. 我写了一封信(已经写好了)。(supinum)

Skriv ett brev!⁠ Write a letter! 写封信吧!(命令式)

这里唯一陌生的是 supinum(又译「目的分词」)。英语的 written 身兼两职:既用在 I have written 里构成完成时,又用在 a written letter 里作形容词。瑞典语把这两个角色拆开了:

  • 构成完成时的形式叫 supinum,它永远不变:har skrivit,har talat;
  • 作形容词用的形式叫过去分词,它要像形容词一样随名词变化:en skriven text,ett skrivet brev。

过去分词留到 2.4 被动语态 再讲。本节只需要记住:har 后面跟的是 supinum。

四组动词

根据过去时和 supinum 的构成方式,瑞典语的动词分为四组(第 2 组又分为 2a 和 2b):

组 不定式 现在时 过去时 supinum 特征
1 tala⁠ talar⁠ talade⁠ talat⁠ -ar, -ade, -at
2a stänga⁠ stänger⁠ stängde⁠ stängt⁠ -er, -de, -t
2b köpa⁠ köper⁠ köpte⁠ köpt⁠ -er, -te, -t
3 bo⁠ bor⁠ bodde⁠ bott⁠ -r, -dde, -tt
4 skriva⁠ skriver⁠ skrev⁠ skrivit⁠ 元音变化,supinum 多为 -it

前三组是规则动词,只要知道组别,所有形式都能推出来;第 4 组是强变化动词和不规则动词,需要逐个记忆。

第 1 组:-ar

第 1 组是最大的一组,不定式以 -a 结尾,现在时加 -r,过去时加 -de,supinum 加 -t:

  • tala – talar – talade – talat(说)
  • prata – pratar – pratade – pratat(聊天)
  • jobba – jobbar – jobbade – jobbat(工作)
  • öppna – öppnar – öppnade – öppnat(打开)

所有以 -era 结尾的外来动词都属于第 1 组:studera(学习)、reparera(修理)、diskutera(讨论)。新造的动词也几乎都进入第 1 组:googla(用谷歌搜索)、mejla(发邮件)、chatta(在线聊天)。用程序员的话说,第 1 组就是动词的默认分支。

第 2 组:-er

第 2 组的不定式也以 -a 结尾,但现在时是 -er。去掉不定式的 -a 就得到词干:stänga → stäng,köpa → köp。过去时和 supinum 在词干上加词尾,至于加 -de 还是 -te,取决于词干最后一个辅音:

  • 第 2a 组:词干以浊辅音结尾,过去时加 -de,supinum 加 -t
    • stänga – stänger – stängde – stängt(关)
    • ringa – ringer – ringde – ringt(打电话)
    • leva – lever – levde – levt(生活)
  • 第 2b 组:词干以清辅音 k、p、s、t、x 结尾,过去时加 -te,supinum 加 -t
    • köpa – köper – köpte – köpt(买)
    • läsa – läser – läste – läst(读)
    • tycka – tycker – tyckte – tyckt(认为)
    • resa – reser – reste – rest(旅行)

为什么清辅音后面要把 d 换成 t?念一下 köpde 就明白了:p 是清音,紧跟着一个浊音 d 很别扭,嘴巴会自然地把它念成 t。英语其实也一样,只是拼写上看不出来:played、called 的 -ed 念 /d/,而 looked、kissed 的 -ed 念 /t/。瑞典语只是老老实实地把发音写了出来。

还有一个小规则:词干以 -r 结尾的第 2 组动词,现在时不再加 -er,直接用词干:

  • höra – hör – hörde – hört(听)
  • köra – kör – körde – kört(开车)
  • lära – lär – lärde – lärt(教、学)

第 3 组:短动词

第 3 组是以 -a 以外的元音结尾的短动词,现在时加 -r,过去时加 -dde,supinum 加 -tt:

  • bo – bor – bodde – bott(居住)
  • tro – tror – trodde – trott(相信、认为)
  • sy – syr – sydde – sytt(缝)
  • må – mår – mådde – mått(感觉,身体状况)

这一组的成员不多,但都很常用。Hur mår du?⁠(你好吗?)就是第一句会用到的瑞典语之一。

第 4 组:强变化和不规则动词

第 4 组的过去时不加词尾,而是改变词干元音,supinum 多以 -it 结尾。这和英语的 drink – drank – drunk 是同一回事。很多瑞典语强变化动词,它们的英语对应词也是强变化动词,连元音的变法都很像:

瑞典语 英语 中文
dricka – dricker – drack – druckit⁠ drink – drank – drunk 喝
springa – springer – sprang – sprungit⁠ spring – sprang – sprung 跑
sjunga – sjunger – sjöng – sjungit⁠ sing – sang – sung 唱
vinna – vinner – vann – vunnit⁠ win – won – won 赢

元音的变化大致有几种常见的模式,按模式分组记忆会轻松很多:

  • i – e – i:skriva – skriver – skrev – skrivit(写),stiga – stiger – steg – stigit(迈步、上升)
  • i – a – u:dricka – dricker – drack – druckit(喝),vinna – vinner – vann – vunnit(赢)
  • y / ju – ö – u:flyga – flyger – flög – flugit(飞),bjuda – bjuder – bjöd – bjudit(邀请)
  • 其他:komma – kommer – kom – kommit(来),äta – äter – åt – ätit(吃),sitta – sitter – satt – suttit(坐)

另外还有一批最常用的动词,变化毫无规律可言。好在它们实在太常用,用不了几天就会记住:

不定式 现在时 过去时 supinum 中文
vara⁠ är⁠ var⁠ varit⁠ 是
ha⁠ har⁠ hade⁠ haft⁠ 有
göra⁠ gör⁠ gjorde⁠ gjort⁠ 做
säga⁠ säger⁠ sa / sade⁠ sagt⁠ 说
veta⁠ vet⁠ visste⁠ vetat⁠ 知道
få⁠ får⁠ fick⁠ fått⁠ 得到、可以
ge⁠ ger⁠ gav⁠ gett / givit⁠ 给
ta⁠ tar⁠ tog⁠ tagit⁠ 拿
bli⁠ blir⁠ blev⁠ blivit⁠ 变成
gå⁠ går⁠ gick⁠ gått⁠ 走
se⁠ ser⁠ såg⁠ sett⁠ 看见

sa 和 sade、gett 和 givit 都是正确的写法,前者更口语化,日常书写中也最常见。完整的第 4 组动词表见 3.1 不规则动词表。

怎么判断一个动词属于哪组?

现在时能提供一些线索,但不是决定性的:

  • 现在时以 -ar 结尾:几乎都是第 1 组。例外是少数第 4 组的短动词,比如 ta – tar,dra – drar(拉)。
  • 现在时以 -er 结尾:第 2 组或第 4 组。
  • 不定式以 -a 以外的元音结尾、现在时直接加 -r:第 3 组或第 4 组(bo – bor 是第 3 组,gå – går 是第 4 组)。

真正决定组别的是过去时:-ade 是第 1 组,-de 是第 2a 组,-te 是第 2b 组,-dde 是第 3 组,元音变化是第 4 组。所以瑞典语词典在列动词时,总会给出它的过去时和 supinum(或者直接标上组别)。

实用的策略是:把第 4 组当成一张需要背的例外表,其余的动词全部按规则处理。规则部分写成伪代码就是:

VOICELESS = set("kpstx")

def regular_forms(infinitive, group):
    if group == "1":                                    # tala
        return infinitive + "r", infinitive + "de", infinitive + "t"
    if group == "3":                                    # bo
        return infinitive + "r", infinitive + "dde", infinitive + "tt"
    stem = infinitive[:-1]                              # stänga → stäng
    present = stem if stem.endswith("r") else stem + "er"  # hör / stänger
    if stem[-1] in VOICELESS:                           # 2b: köp
        return present, stem + "te", stem + "t"         # köpte, köpt
    return present, stem + "de", stem + "t"             # 2a: stängde, stängt
    # 第 4 组不在这里:查 3.1 不规则动词表

第 2 组的拼写细节

第 2 组的词尾直接接在词干上,有时会碰到辅音「撞车」,拼写上需要稍作调整:

情况 例子 说明
词干以 -mm、-nn 结尾 glömma – glömmer – glömde – glömt(忘记)⁠ m 和 n 在 d、t 前不双写
känna – känner – kände – känt(感觉、认识)⁠
词干以「辅音 + d」结尾 använda – använder – använde – använt(使用)⁠ 不再多加一个 d;d 遇到 t 直接变成 t
词干以「元音 + t」结尾 möta – möter – mötte – mött(遇见)⁠ t + te 写作 tte,t + t 写作 tt
词干以「长元音 + d」结尾 betyda – betyder – betydde – betytt(意味着)⁠ 过去时写作 dde,supinum 写作 tt

命令式

命令式的构成只需要看组别:

  • 第 1 组和第 3 组:命令式 = 不定式
    • Tala långsamt!⁠ Speak slowly! 说慢一点!
    • Tro mig!⁠ Believe me! 相信我!
  • 第 2 组和第 4 组:命令式 = 词干(不定式去掉 -a)
    • Stäng dörren!⁠ Close the door! 关门!
    • Köp mjölk!⁠ Buy milk! 买牛奶!
    • Skriv ditt namn!⁠ Write your name! 写上你的名字!
    • Kom hit!⁠ Come here! 过来!

注意最后一个:komma 的词干本来是 komm,但词尾的 m 通常不双写(见 0.2 发音),所以命令式写作 kom。至于命令式怎样说得更礼貌,见 2.1 现在时与命令式。

ha、vara、bli

这三个动词既能单独使用,又能作助动词,是第 4 组里最重要的成员。

  • ha – har – hade – haft:有。同时也是构成完成时的助动词,后面跟 supinum。瑞典语里所有动词的完成时都用 har,没有例外。
    • Jag har en katt.⁠ I have a cat. 我有一只猫。
    • Jag har sett filmen.⁠ I have seen the film. 我看过这部电影。
  • vara – är – var – varit:是。命令式为 var。
    • Hon är lärare.⁠ She is a teacher. 她是老师。
    • Var tyst!⁠ Be quiet! 安静!
  • bli – blir – blev – blivit:变成、成为。英语里有时用 become,有时用 get 或 be,瑞典语一律用 bli。它也用来构成被动语态,见 2.4 被动语态。
    • Det blir kallt i kväll.⁠ It's going to get cold tonight. 今晚会变冷。
    • Hon blev läkare.⁠ She became a doctor. 她成了医生。

情态动词

情态动词表达能力、意愿、许可、义务等,后面直接跟不带 att 的不定式。这和英语的 can swim、must go 一样,也和中文的「会游泳」「必须走」一样:

不定式 现在时 过去时 supinum 含义
kunna⁠ kan⁠ kunde⁠ kunnat⁠ 能、会(can)
vilja⁠ vill⁠ ville⁠ velat⁠ 想要(want)
(skola) ska / skall⁠ skulle⁠ (skolat) 将要、应该(shall, will)
— måste⁠ måste⁠ måst⁠ 必须(must)
få⁠ får⁠ fick⁠ fått⁠ 可以、被允许(may);得到(get)
böra⁠ bör⁠ borde⁠ bort⁠ 应该(ought to, should)

几点说明:

  • kan、vill、ska、måste 的现在时没有 -r,这是情态动词特有的不规则现在时。
  • ska 是日常形式,skall 是比较正式的书面形式。不定式 skola 和 supinum skolat 现代语言里几乎用不到,所以加了括号。
  • måste 在标准瑞典语里没有不定式,过去时和现在时同形。需要不定式时改用 vara tvungen att(不得不)。

例子Jag kan simma.⁠ I can swim. 我会游泳。

Vill du ha kaffe?⁠ Would you like some coffee? 你想喝咖啡吗?

Du måste komma i morgon.⁠ You must come tomorrow. 你明天必须来。

Får jag komma in?⁠ May I come in? 我可以进来吗?

Du bör sova mer.⁠ You should sleep more. 你应该多睡点。

情态动词也可以单独使用,后面不跟动词。最常见的是 kan 表示「会(某种语言、某项技能)」,和中文的用法如出一辙:

瑞Jag kan svenska.
英I know Swedish.
中我会瑞典语。

ska 和 skulle 还用来表达将来和假设,见 2.3 将来与假设。

除了这六个,还有几个动词也直接跟不带 att 的不定式:

  • brukar(通常、习惯于):Jag brukar dricka te på morgonen.⁠ I usually drink tea in the morning. 我早上通常喝茶。英语没有对应的动词,只能用副词 usually 来翻译。
  • behöver(需要):Du behöver inte komma.⁠ You don't need to come. 你不用来。
  • tänker(打算):Jag tänker resa till Japan.⁠ I'm planning to travel to Japan. 我打算去日本旅行。

att + 不定式

除了上面这些动词,其他场合的不定式都要带上不定式标记 att(读作 [ɔ]),相当于英语的 to:

  • 在形容词和 det är … 之后
    • Det är roligt att läsa.⁠ It's fun to read. 读书很有意思。
    • Det är svårt att förstå.⁠ It's hard to understand. 很难理解。
  • 在大多数实义动词之后
    • Hon lovade att komma.⁠ She promised to come. 她答应会来。
    • Glöm inte att ringa!⁠ Don't forget to call! 别忘了打电话!
  • 在 börja(开始)、sluta(停止)、försöka(尝试)之后,att 可有可无
    • Jag har börjat (att) läsa.⁠ I've started reading. 我开始读了。

还有一个和英语不同的地方:英语在介词后面用 -ing(afraid of flying),瑞典语没有 -ing 形式,用的是「介词 + att + 不定式」:Jag är rädd för att flyga(我怕坐飞机)。见 1.7 介词。

现在分词

现在分词以 -ande 结尾(不定式以 -a 结尾的动词)或 -ende 结尾(不定式以其他元音结尾的动词):

  • tala → talande,skriva → skrivande
  • bo → boende,gå → gående,le(微笑)→ leende

它主要用作形容词或名词,而且不随名词变化,en / ett / 复数都是同一个形式:

  • en spännande film / ett spännande liv / spännande böcker(一部精彩的电影 / 精彩的人生 / 精彩的书)
  • ett leende barn(一个微笑的孩子)
  • en studerande(一个学生)

和英语不同,瑞典语的现在分词不能用来构成进行时。英语的 I am reading 在瑞典语里就是 jag läser,见 2.1 现在时与命令式。

其他类型的动词

还有几类动词有自己的特点,分散在后面的章节里:

  • 反身动词,如 sätta sig(坐下)、känna sig(感觉),见 1.4 代词;
  • s 动词,如 hoppas(希望)、finnas(存在),形式上像被动,意思却是主动,见 2.4a s 动词;
  • 各个时态的具体用法,见第二部分 2.1 到 2.3。

支线:1.5a 小品词动词 介绍 tycka om(喜欢)、komma ihåg(记得)这类「动词 + 重读小品词」的组合,它们相当于英语的短语动词,建议读完本节后阅读。

总结

本节介绍了瑞典语动词的形态:

  1. 动词不随人称变化,所有人称共用一个形式;
  2. 每个动词有四个基本形式:不定式、现在时、过去时、supinum,外加命令式;supinum 只跟在 har / hade 后面;
  3. 动词分为四组:第 1 组 -ade,第 2a 组 -de,第 2b 组 -te,第 3 组 -dde,第 4 组改变元音;前三组按规则推导,第 4 组需要记忆;
  4. 命令式:第 1、3 组用不定式,第 2、4 组用词干;
  5. 情态动词 kan、vill、ska、måste、får、bör 以及 brukar、behöver、tänker 后面跟不带 att 的不定式,其他场合用 att + 不定式;
  6. 现在分词以 -ande / -ende 结尾,用作形容词或名词,不构成进行时。

练习

  1. 写出下列动词的四个基本形式:prata(第 1 组,聊天)、stänga(第 2a 组,关)、läsa(第 2b 组,读)、tro(第 3 组,相信)。
  2. 已知 köra(开车)的过去时是 körde,它属于哪一组?现在时是什么?
  3. 写出下列动词的命令式:öppna(打开)、ringa(打电话)、läsa(读)、skriva(写)、bo(住)。
  4. 改错:Jag vill att dricka kaffe.(我想喝咖啡。)
  5. 翻译成瑞典语:「她写了一本书。」(写 = skriva,书 = en bok,用完成时)
  6. 翻译成瑞典语:「我通常早上读报纸。」(通常 = brukar,读 = läsa,报纸 = en tidning,早上 = på morgonen)
答案
  1. prata – pratar – pratade – pratat;stänga – stänger – stängde – stängt;läsa – läser – läste – läst;tro – tror – trodde – trott。
  2. 过去时以 -de 结尾,属于第 2a 组。词干 kör 以 -r 结尾,所以现在时就是 kör。
  3. Öppna! Ring! Läs! Skriv! Bo!
  4. 情态动词后面不加 att:Jag vill dricka kaffe.⁠
  5. Hon har skrivit en bok.⁠
  6. Jag brukar läsa tidningen på morgonen.⁠(报纸通常用定指形式 tidningen,指每天看的那份报纸。)